آب آلوده به سرب؛ خطرات، تشخیص و روش‌های حذف سرب آب نوشیدنی

|تاریخ بروزرسانی: 23 آبان 1405
آب آلوده به سرب

اگر احتمال می‌دهید آب آشامیدنی خانه شما به سرب آلوده است، مهم‌ترین اقدام، آزمایش آب در آزمایشگاه معتبر و شناسایی منبع آلودگی است. سرب معمولاً رنگ، بو یا طعم مشخصی در آب ایجاد نمی‌کند و جوشاندن نیز آن را حذف نمی‌کند. تا زمان مشخص شدن وضعیت آب، می‌توان برای آشامیدن و تهیه غذا از آب بسته‌بندی‌شده دارای کنترل کیفیت معتبر یا فیلتری استفاده کرد که کاهش سرب در آن به‌طور مستقل تأیید شده باشد.

سرب یکی از فلزات سمی است که ورود طولانی‌مدت آن به بدن می‌تواند بر سلامت سیستم عصبی، کلیه‌ها و سایر اندام‌ها تأثیر بگذارد. کودکان خردسال و زنان باردار در برابر اثرات آن آسیب‌پذیرتر هستند. در ادامه توضیح می‌دهیم سرب چگونه وارد آب می‌شود، چطور می‌توان آن را تشخیص داد و چه روش‌هایی برای کاهش مواجهه با آن وجود دارد.

سرب چگونه وارد آب آشامیدنی می‌شود؟

وجود سرب در آب لوله‌کشی لزوماً به معنی آلودگی منبع اصلی تأمین آب نیست. این فلز ممکن است هنگام عبور آب از لوله‌ها و تجهیزات لوله‌کشی حاوی سرب وارد آب شود.

مهم‌ترین منابع احتمالی ورود سرب به آب عبارت‌اند از:

  • لوله‌های قدیمی ساخته‌شده از سرب
  • لحیم‌ها و اتصالات لوله‌کشی حاوی سرب
  • برخی شیرآلات و تجهیزات فلزی غیراستاندارد
  • خوردگی قطعات فلزی در تماس با آب
  • رسوبات حاوی سرب که در بعضی لوله‌ها تجمع پیدا کرده‌اند

احتمال آزاد شدن سرب به جنس لوله‌ها، ویژگی‌های شیمیایی آب، مدت زمان ماندن آب در لوله‌ها و وضعیت خوردگی بستگی دارد. بنابراین قدیمی بودن ساختمان به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که آب آن به سرب آلوده است.

برای آشنایی با سایر منابع آلودگی آب، می‌توانید مقاله عوامل آلودگی آب و راه های جلوگیری از آن را مطالعه کنید.

آب آلوده به سرب

سرب موجود در آب چه خطراتی برای سلامتی دارد؟

سرب در بدن عملکرد مفید شناخته‌شده‌ای ندارد و مواجهه با آن می‌تواند عوارض مختلفی ایجاد کند. به گفته سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سطحی از مواجهه با سرب که کاملاً بدون خطر شناخته شده باشد، مشخص نشده است.

اثرات احتمالی سرب بر سلامت شامل موارد زیر هستند:

  • کودکان: اختلال در رشد و عملکرد سیستم عصبی، کاهش توانایی یادگیری و مشکلات رفتاری و تمرکز
  • بزرگسالان: افزایش خطر فشار خون بالا، آسیب کلیوی و اختلالات عصبی
  • زنان باردار: احتمال آسیب به رشد جنین و افزایش برخی خطرات بارداری
  • افراد با مواجهه طولانی‌مدت: افزایش احتمال بروز مشکلات قلبی‌عروقی و سایر پیامدهای ناشی از تجمع سرب در بدن

شدت و نوع عوارض به میزان مواجهه، مدت زمان تماس، سن و شرایط سلامت فرد بستگی دارد. همچنین آب آشامیدنی تنها یکی از منابع احتمالی ورود سرب به بدن است.

اگر احتمال مواجهه با سرب وجود دارد، به‌خصوص برای کودکان یا زنان باردار، لازم است با پزشک درباره نیاز به آزمایش سرب خون مشورت شود.

سرب در بدن عملکرد مفید شناخته‌شده‌ای ندارد و مواجهه با آن می‌تواند عوارض مختلفی ایجاد کند. براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) درباره مسمومیت با سرب، هیچ سطحی از مواجهه با سرب که کاملاً بدون اثرات زیان‌بار شناخته شده باشد، مشخص نشده است. کودکان خردسال به دلیل تأثیر سرب بر رشد مغز و سیستم عصبی، از گروه‌های آسیب‌پذیرتر محسوب می‌شوند.

چگونه سرب موجود در آب را تشخیص دهیم؟

مطمئن‌ترین روش تشخیص سرب در آب، آزمایش نمونه آب در آزمایشگاه معتبر است. برخلاف بعضی آلودگی‌ها، وجود سرب معمولاً با تغییر رنگ، بو یا طعم آب مشخص نمی‌شود.

آیا با نگاه کردن به آب می‌توان وجود سرب را تشخیص داد؟

خیر. آب کاملاً شفاف نیز ممکن است حاوی سرب محلول باشد. زرد شدن آب، وجود رسوب یا طعم فلزی نیز به‌تنهایی نشان‌دهنده وجود سرب نیستند و ممکن است علت‌های دیگری داشته باشند.

آزمایش سرب در آب چگونه انجام می‌شود؟

برای اندازه‌گیری غلظت سرب باید از یک آزمایشگاه معتبر که توانایی سنجش فلزات سنگین را دارد، درخواست آزمایش کنید.

هنگام نمونه‌برداری، دستورالعمل آزمایشگاه را رعایت کنید. بسته به هدف بررسی، ممکن است نمونه آب پس از چند ساعت عدم استفاده از شیر یا پس از شست‌وشوی مسیر لوله‌کشی جمع‌آوری شود.

آزمایش نمونه اول و نمونه پس از جریان یافتن آب، در بعضی شرایط می‌تواند به بررسی سهم لوله‌کشی ساختمان در آلودگی کمک کند. تفسیر نتیجه و تصمیم درباره اقدامات اصلاحی باید با توجه به شرایط محل و معیارهای معتبر کیفیت آب انجام شود.

آیا دستگاه TDS متر سرب را تشخیص می‌دهد؟

خیر. دستگاه TDS متر میزان تقریبی مواد جامد محلول را براساس هدایت الکتریکی آب برآورد می‌کند و نمی‌تواند نوع آلاینده یا غلظت سرب را به‌طور اختصاصی مشخص کند.

بنابراین پایین بودن عدد TDS به معنی نبود سرب یا سایر آلاینده‌های خطرناک در آب نیست.

روش‌های کاهش سرب در آب آشامیدنی

برای کاهش مواجهه با سرب، ابتدا باید منبع احتمالی آلودگی شناسایی شود. برخی اقدامات می‌توانند به‌صورت موقت میزان سرب دریافتی را کاهش دهند و بعضی راهکارها به رفع ریشه‌ای مشکل کمک می‌کنند.

۱. از آب سرد برای آشامیدن و پخت‌وپز استفاده کنید

آب گرم معمولاً می‌تواند سرب بیشتری از برخی لوله‌ها و اتصالات حاوی سرب آزاد کند. به همین دلیل توصیه می‌شود برای نوشیدن، آشپزی و تهیه شیر خشک نوزاد از آب سرد استفاده شود.

اگر برای تهیه غذا به آب گرم نیاز دارید، ابتدا از شیر آب سرد آب بردارید و سپس آن را گرم کنید.

۲. پس از ماندن طولانی آب در لوله‌ها، مسیر را شست‌وشو دهید

وقتی آب برای مدت طولانی در لوله‌های حاوی سرب باقی می‌ماند، ممکن است غلظت سرب آن افزایش پیدا کند. جریان دادن آب پس از چند ساعت عدم استفاده، در برخی ساختمان‌ها به کاهش سرب کمک می‌کند.

مدت زمان مناسب جریان دادن آب به طول و جنس لوله‌ها و شرایط ساختمان بستگی دارد. بهتر است در این مورد از شرکت آب‌رسانی یا کارشناس مربوط راهنمایی بگیرید.

برای جلوگیری از مصرف بی‌دلیل آب، می‌توانید بخشی از شست‌وشوی مسیر را هم‌زمان با کارهایی مانند شستن ظروف یا استفاده از آب برای نظافت انجام دهید؛ البته این کار جایگزین بررسی ایمنی آب برای آشامیدن نیست.

۳. سرشیر و توری شیر آب را تمیز کنید

ذرات و رسوبات موجود در لوله‌ها ممکن است در توری سرشیر تجمع پیدا کنند. در صورت وجود رسوبات حاوی سرب، این ذرات می‌توانند وارد آب مصرفی شوند.

تمیز کردن دوره‌ای توری سرشیر یکی از اقدامات ساده برای کاهش این احتمال است. با این حال، این کار سرب محلول در آب را حذف نمی‌کند.

۴. از آب بسته‌بندی‌شده با کیفیت کنترل‌شده استفاده کنید

اگر آزمایش، آلودگی سرب را نشان داده یا به‌دلیل شرایط لوله‌کشی احتمال قابل‌توجه آلودگی وجود دارد و هنوز روش مطمئنی برای تصفیه فراهم نشده است، آب بسته‌بندی‌شده دارای کنترل کیفیت معتبر می‌تواند راهکاری موقت برای آشامیدن و تهیه غذا باشد.

توجه داشته باشید که صرفاً درج عبارت «آب معدنی» یا «آب آشامیدنی» روی بطری، به‌تنهایی اثبات‌کننده نبود تمام آلاینده‌ها نیست. اعتبار تولیدکننده و کنترل کیفیت محصول اهمیت دارد.

۵. لوله‌ها و اتصالات حاوی سرب را تعویض کنید

اگر مشخص شود منبع ورود سرب، لوله‌ها یا اتصالات ساختمان است، تعویض اصولی قطعات آلوده یکی از مهم‌ترین اقدامات برای رفع مشکل محسوب می‌شود.

این بررسی باید شامل لوله‌های داخلی، شیرآلات و در صورت لزوم، انشعاب ورودی ساختمان نیز باشد. تعویض بخشی از لوله‌کشی بدون بررسی سایر قسمت‌ها ممکن است مشکل را به‌طور کامل برطرف نکند.

پس از تعویض یا تعمیر لوله‌کشی نیز بهتر است شست‌وشوی مناسب مسیر و آزمایش مجدد آب انجام شود.

۶. از فیلتر تصفیه آب دارای تأییدیه کاهش سرب استفاده کنید

برخی فیلترهای خانگی و سیستم‌های اسمز معکوس (RO) می‌توانند میزان سرب آب را کاهش دهند. اما توانایی حذف سرب به نوع فناوری، طراحی محصول، شرایط استفاده و نتایج آزمون آن بستگی دارد.

هنگام انتخاب فیلتر باید بررسی کنید که محصول برای کاهش سرب ارزیابی شده باشد. صرفاً داشتن چند مرحله فیلتراسیون یا استفاده از عنوان «تصفیه آب پیشرفته» به معنی توانایی تأییدشده آن در حذف سرب نیست.

برای کاهش مواجهه با سرب، ابتدا باید منبع احتمالی آلودگی شناسایی شود. براساس راهنمای آژانس حفاظت محیط‌زیست آمریکا (EPA) درباره سرب در آب آشامیدنی، اقداماتی مانند استفاده از آب سرد، شست‌وشوی مسیر لوله‌کشی پس از ماندگی آب، آزمایش آب و استفاده از فیلترهای دارای تأییدیه کاهش سرب می‌توانند به مدیریت خطر کمک کنند. انتخاب روش مناسب به وضعیت لوله‌کشی و نتیجه آزمایش آب بستگی دارد.

آیا دستگاه تصفیه آب خانگی سرب را حذف می‌کند؟

بعضی دستگاه‌های تصفیه آب خانگی مجهز به فناوری اسمز معکوس می‌توانند غلظت سرب را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهند. با این حال، نمی‌توان ادعا کرد تمام دستگاه‌های RO عملکرد یکسانی دارند یا سرب را به‌طور کامل حذف می‌کنند.

برای انتخاب دستگاه مناسب، بهتر است به وجود تأییدیه معتبر برای کاهش سرب، کیفیت ممبران، شرایط آب ورودی و برنامه تعویض فیلترها توجه کنید.

استاندارد NSF/ANSI 58 مربوط به سیستم‌های اسمز معکوس است و استاندارد NSF/ANSI 53 نیز برای ارزیابی برخی ادعاهای کاهش آلاینده‌های دارای اثرات سلامت به کار می‌رود. وجود نام استاندارد کافی نیست؛ باید مشخص باشد که مدل موردنظر، ادعای تأییدشده کاهش سرب دارد.

برای آشنایی با انواع سیستم‌های خانگی، می‌توانید خرید دستگاه های تصفیه آب خانگی موجود در زلال آب را بررسی کنید. پیش از خرید، از وجود مدارک معتبر مربوط به عملکرد دستگاه در کاهش سرب اطمینان حاصل کنید.

نقش فیلتر ممبران در کاهش سرب آب

در سیستم‌های اسمز معکوس، ممبران یکی از مهم‌ترین اجزای فرآیند جداسازی مواد محلول از آب است. عملکرد این فیلتر به طراحی ممبران، فشار عملیاتی، کیفیت آب ورودی و وضعیت نگهداری دستگاه بستگی دارد.

استفاده از ممبران مناسب و تعویض آن طبق شرایط عملکرد دستگاه اهمیت دارد؛ اما وجود ممبران به‌تنهایی تأییدکننده عملکرد کل دستگاه در کاهش سرب نیست.

برای آشنایی با انواع این قطعه، می‌توانید صفحه خرید فیلتر ممبران دستگاه تصفیه آب خانگی را مشاهده کنید.

آیا فیلتر کربنی سرب را حذف می‌کند؟

تمام فیلترهای کربنی برای حذف سرب طراحی نشده‌اند. برخی فیلترهای تخصصی دارای ساختار یا مواد جاذب مناسب می‌توانند سرب را کاهش دهند، اما این قابلیت باید برای محصول مشخص و تأیید شده باشد.

فیلترهای کربنی معمولی عمدتاً برای اهدافی مانند کاهش کلر، طعم و بو استفاده می‌شوند و نباید بدون مدارک معتبر، آن‌ها را جایگزین فیلتر مخصوص کاهش سرب دانست.

مقایسه روش‌های کاهش سرب در آب

روش تأثیر بر سرب محدودیت
جوشاندن آب سرب را حذف نمی‌کند با تبخیر آب ممکن است غلظت آن افزایش یابد
استفاده از آب سرد ممکن است ورود سرب از لوله‌ها را کاهش دهد تضمینی برای نبود سرب نیست
شست‌وشوی مسیر لوله‌ها ممکن است میزان سرب ناشی از ماندگی آب را کاهش دهد منبع اصلی آلودگی را برطرف نمی‌کند
تعویض لوله‌های حاوی سرب می‌تواند منبع مشخص‌شده آلودگی را حذف کند نیازمند شناسایی و اصلاح تمام بخش‌های مرتبط است
فیلتر دارای تأییدیه کاهش سرب می‌تواند سرب را مطابق عملکرد تأییدشده کاهش دهد نیازمند نصب و نگهداری صحیح است
دستگاه RO دارای تأییدیه کاهش سرب می‌تواند سرب محلول را کاهش دهد عملکرد به مدل دستگاه و شرایط استفاده بستگی دارد

آیا جوشاندن آب آلوده به سرب آن را سالم می‌کند؟

خیر. جوشاندن آب، سرب را از بین نمی‌برد. سرب یک فلز است و مانند بعضی عوامل بیماری‌زا با حرارت معمول جوشاندن غیرفعال نمی‌شود.

حتی اگر بخشی از آب هنگام جوشیدن تبخیر شود، ممکن است غلظت سرب در آب باقی‌مانده افزایش پیدا کند.

بنابراین اگر آب از نظر سرب آلوده است، جوشاندن آن راهکاری برای سالم‌سازی آب آشامیدنی محسوب نمی‌شود.

اگر آب خانه به سرب آلوده باشد، چه اقداماتی انجام دهیم؟

اگر نتیجه آزمایش، وجود سرب بالاتر از معیار قابل قبول محل را نشان دهد یا احتمال جدی آلودگی وجود داشته باشد، اقدامات زیر اهمیت دارند:

  1. تا زمان اطمینان از ایمنی آب، از منبع آب جایگزین معتبر یا فیلتر دارای تأییدیه کاهش سرب برای نوشیدن و تهیه غذا استفاده کنید.
  2. از آب گرم شیر برای آشامیدن یا تهیه غذای کودک استفاده نکنید.
  3. با شرکت آب‌رسانی یا کارشناس لوله‌کشی درباره منبع احتمالی آلودگی مشورت کنید.
  4. در صورت نیاز، لوله‌ها و اتصالات حاوی سرب را اصلاح یا تعویض کنید.
  5. پس از انجام اقدامات اصلاحی، آزمایش مجدد آب را در نظر بگیرید.
  6. اگر کودک یا فرد باردار در معرض آب آلوده بوده است، درباره ارزیابی پزشکی و آزمایش سرب خون مشورت کنید.

اگر برای انتخاب سیستم تصفیه متناسب با کیفیت آب ورودی نیاز به راهنمایی دارید، می‌توانید از طریق صفحه تماس با زلال آب با کارشناسان مجموعه ارتباط برقرار کنید. انتخاب محصول باید براساس نیاز واقعی و مشخصات فنی قابل تأیید انجام شود.

سؤالات متداول درباره سرب در آب آشامیدنی

آیا سرب در آب آشامیدنی بو یا طعم دارد؟

خیر. وجود سرب معمولاً با بو، طعم یا رنگ مشخص نمی‌شود. برای اطلاع از غلظت سرب باید آب در آزمایشگاه معتبر آزمایش شود.

آیا جوشاندن آب باعث حذف سرب می‌شود؟

خیر. جوشاندن آب، سرب را حذف نمی‌کند و با تبخیر بخشی از آب ممکن است غلظت آن افزایش یابد.

آیا دستگاه تصفیه آب اسمز معکوس سرب را حذف می‌کند؟

بعضی دستگاه‌های RO قادر به کاهش سرب هستند. برای اطمینان از عملکرد، باید تأییدیه و مشخصات فنی مدل موردنظر، به‌خصوص ادعای کاهش سرب، بررسی شود.

آیا فیلتر الیافی می‌تواند سرب را حذف کند؟

فیلترهای الیافی معمولی برای حذف ذرات معلق طراحی شده‌اند و قادر به حذف مطمئن سرب محلول نیستند. برای کاهش سرب باید از فناوری یا فیلتری با عملکرد تأییدشده استفاده شود.

آیا TDS پایین نشان می‌دهد آب سرب ندارد؟

خیر. TDS متر نمی‌تواند وجود یا غلظت سرب را به‌طور اختصاصی اندازه‌گیری کند. پایین بودن TDS به‌تنهایی نشانه نبود سرب نیست.

آیا کودکان نسبت به سرب موجود در آب حساس‌تر هستند؟

بله. کودکان خردسال به اثرات سرب بر رشد مغز و سیستم عصبی حساس‌تر هستند. اگر احتمال مواجهه کودک با سرب وجود دارد، باید منبع مواجهه بررسی شود و درباره آزمایش سرب خون با پزشک مشورت شود.

آیا تعویض لوله‌ها مشکل سرب در آب را برطرف می‌کند؟

اگر منبع سرب، لوله‌ها یا اتصالات مشخص‌شده باشد، تعویض اصولی آن‌ها می‌تواند آلودگی ناشی از آن منبع را برطرف کند. پس از اصلاح لوله‌کشی، بررسی و آزمایش مجدد آب توصیه می‌شود.

جمع‌بندی

سرب ممکن است از طریق خوردگی لوله‌ها و اتصالات حاوی سرب وارد آب آشامیدنی شود. از آنجا که این آلودگی معمولاً با ظاهر، بو یا طعم آب قابل تشخیص نیست، آزمایش آب مهم‌ترین روش بررسی آن است.

استفاده از آب سرد، شست‌وشوی مناسب مسیر لوله‌کشی، انتخاب فیلتر دارای تأییدیه کاهش سرب و اصلاح لوله‌ها و اتصالات آلوده از راهکارهای مهم کاهش مواجهه هستند. اگر به استفاده از دستگاه تصفیه آب فکر می‌کنید، عملکرد تأییدشده محصول در کاهش سرب را مبنای انتخاب قرار دهید، نه صرفاً تعداد فیلترها یا تبلیغات فروش.

دیدگاه‌های نوشته

شاید این مطالب نیز مفید باشد

اشتراک گذاری این مطلب

LinkedIn
Twitter
Telegram
WhatsApp
آب پاک، زندگی سالم.
با زلال آب ۲۴، همیشه آب زلال بنوشید.
کالا به سبد اضافه شد!
سبد خرید